Friday, 29 July 2022

 

الأحباش والسود في التراث العربي في العصور القديمة والإسلامية الزاهية (6)

تواجد الأحباش في الجزيرة العربية :



كثرة احتكاك المجتمعات بين منطقة القرن الإفريقي والجزيرة العربية أدى إلى تواجد مجموعات الأحباش والنوبيين في منطقة الحجاز وغيرها في وقت مبكر، وكذلك انتشار جاليات عربية مهاجرة في الساحل الإفريقي الشرقي ، ونتيجة لهذا الاحتكاك والاتصال المستمر أثّر ذلك على جوانب عديدة من الحياة بما في ذلك اللغة ، حيث تعلّم بعض العرب لغات المهاجرين من الأحباش والنوبيين المتواجدين في الحجاز، وقد أشارت بعض المصادر إلى أنّ عدداً من صحابة رسول الله  –  صلى الله عليه وسلم – تعلموا بعضاً من تلك اللغات، مما يدل على انتشار هذه اللغات في الحجاز؛ و لم يكُن من الصعب إيجاد مترجم يترجم بين هذه اللغات واللغة العربية ،كما كان يفعل زيد بن ثابت الأنصاري الخزرجيّ – رضي الله عنه- من بني غنم بن مالك بن النجّار، وحنظلة بن الربيع بن صيفي التميمي الأسدي، فقد كانا يترجمان للنبي -صلى الله عليه وسلم- بالفارسية، والرومية، والقبطية، والحبشية، وقد تعلّماها من أهلها بالمدينة، ويضيف المسعودي إلى ذلك أنّ الحنظلة كان يكتب بين بدي النبيّ – صلى الله عليه وسلم- إذا غاب زيد بن ثابت وينوب عنه([1]).

ويتضح مما سبق أنّ علاقة شبه الجزيرة العربية – وخاصة بلاد اليمن – بمنطقة القرن الإفريقي قديمة، وتمتدّ إلى ما قبل الميلاد، ولا يعرف بالتحديد متى بدأت – كما أشرنا من قبل –  ولكن هذه العلاقة لم تكن على وتيرة واحدة، وإن كانت في أغلبها تتسم بالهدوء والوئام، مع تعرضها  أحياناً لبعض التوتر والاصطدام، إذا استثنينا حدث الاحتلال الحبشي لليمن عند ما تحركت جيوش من دولة الأكسوم نحو اليمن واحتلوا جزءا كبيراً منها في أيام ذي نواس اليهودي صاحب الأخدود المذكور في القرآن الكريم، وذلك نصرة للمؤمنين هناك، وتلبية لطلب الامبراطور الروماني الذي طلب من نظيره النجاشي الحبشي إغاثة المسيحيين في منطقة نجران الواقعين تحت وطأة ذي نواس، فعبر الأحباش البحر ومكثوا هناك قرابة 75 سنة.

وأشارت بعض المصادر إلى وجود جاليات إفريقية وغيرها في بعض المناطق بالحجاز في تلك العصور القديمة، ولا أدل من الخبر الذي يفيد بأنّ قريشا استعانت بنجار قبطي أثناء إعادتها بناء الكعبة المشرفة قبل البعثة، مّما يدل على العلاقة بين أهل الحجاز وسكان أجزاء من القارة الإفريقية وخاصّة الشعوب في جنوب مصر وبلاد النوبة والسودان الشرقي([2]).

تَسَمَّو بألقاب الأحباش

استخدم بعض العرب على ألقاب مشهورة في بلاد الحبشة  كلقب النجاشي، مما يدل على مدى العلاقة بين الطرفين في عصر ما قبل بعثة النبي صلى الله عليه وسلم. ومن هؤلاء:

الشاعر قيس بن عمرو بن مالك من بني الحارث بن كعب، يكنى أبا الحرث وأبا محاسن وقيل اسمه سمعان، وكان يطلق عليه بلقب النجاشي، وقد علل ابن حجر العسقلاني وغيره سبب تسميته بالنجاشي لأنّ لونه كان يشبه بلون الحبشة، ولا غرابة في ذلك لأنّه يروى أن جماعة من بني الحارث بن كعب وفدت على النبي صلى الله عليه وسلم لتسلم فكان مما لفته عليه السلام إليهم ضخامة أجسامهم ، وسواد لونهم، ويبدوا أنهم أصهروا إلى كثير من الأحباش المقيمين في اليمن.  ومهما كان الأمر فإنّ قيس بن عمرو المعروف بالنجاشي أسلم مع من أسلم من قومه في اليمن. كما أنّه رضي الله عنه وفد على أمير المؤمنين عمر بن الخطاب، وكذلك لازم علي بن أبي طالب حيث كان معه في حروبه يناضل عند أهل الشام ، غير أنّه بعض فترة انضم إلى معسكر معاوية بن أبي سفيان في الشام بعد أن جلد علي بن أبي طالب في الخمر. وقد عمر النجاشي هذا طويلا، وكان له أخ يسمى خديج. [3]

وممن حمل اللقب ” النجاشي” صبيح بن سعيد النجاشي البغدادي، كان ينزل الخلد ببغداد حتى كان يطلق عليه الخلدي، وكان يزعم أنه مولى عائشة، وروى عَن عثمان بن عفان وعائشة رضوان الله عليهم ، وروى عنه العراقيون ، غير أنّه قيل عنه بأنّه يروى عن أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم ما ليس من أحاديثهم. وممن قال ذلك يحيى بن معين حيث قال: يقول هو كذّاب. وروى عن عائشة أنّ رسول الله  صلى الله عليه وسلم بأنّه صلى على قتلى أحد وكبر عليها أربع تكبيرات. وروى أيضاً َعَنْ عَائِشَةَ أنّها  قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم  إِذَا خَرَجَ ثَلاثَةَ أَمْيَالٍ مِنَ الْمَدِينَةِ يُرِيدُ السَّفَرَ قَصَرَ الصَّلاةَ وَأَفْطَرَ.

وَعَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ عَلَيْهِ السَّلامُ قَالَ مَنْ شَرِبَ نَبِيذًا فَاقْشَعَرَّ مِنْهُ فَالْحَسْوَةُ مِنْهُ حَرَامٌ. وكان غَسَّانُ بْنُ فضل السِّجْزِيُّ يروي عن صبيح ويقول: حَدَّثَنَا صُبَيْحٌ بِهَا كلهَا. وقد أورد ابن حبان في كتابه المجروحين. روى عنه العراقيون. وقيل أنّه يروي عن أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم ما ليس من حديثهم.

إذاً ما يرويه صبيح من الأحاديث عن الصحابة ولا سيما عثمان بن عفان وأم المؤمنين عائشة رضي الله عنهم ليس بقوي، بل هو مردود، وفي ذلك قال يحيى وَأَبُو خثيمَةَ كَانَ ينزل – أي صبيح بن سعيد النجاشي- الْخلد – كما سبق – وَكَانَ كذابا خبيثا وَقَالَ أَبُو دَاوُد لَيْسَ بِشَيْء.  الجدير بالذكر بأنّ منطقة الخلد نسب إليها كوكبة من أهل العلم مثل:  جعفر بن محمد بن نصير بن القاسم الخواص الخلدي أبو محمد أحد المشايخ الصوفية، صاحب الأحوال والمجاهدات والكرامات الظاهرة، صحب الجنيد بن محمد. [4]

ومن غرائبه أنّه حدث سنة ثمانين ومائة وزعم أنه بلغ اثنتين وخمسين ومائة سنة ، وقيل ستاً وخمسين ومائة قال: سمعت أمي أنها كانت اسمها عنبة، فسماها رسول الله صَلَّى الله عليه وسلم عنقودة. أخرجها أبو نعيم وأبو موسى.

وانظر الرابط التالي

https://alhadathnetwork.com/%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%ad%d8%a8%d8%a7%d8%b4-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%af-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%ab-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a8%d9%8a-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%b9-4/


......

المصادر والمراجع

[1](المسعودي، أبو الحسن علي بن الحسين بن علي (ت 346هـ): التنبيه والإشراف، وطبع في مدينة، بمطبعة بريل، عام 1893م، توزيع دار الصادر في بيروت – لبنان ، ص 283.

[2]) ابن هشام: السيرة تحقيق مصطفى عبد الستار وآخرون ، مطبعة الحلبي ، مصر 1355ه/1936م،1/ 205  وانظر عبد المنعم، عبد الحليم سيد: البحر الأحمر وظهيره، مرجع سابق، ص 13

[3] – ابن حجر، شهاب الدين أبي الفضل أحمد بن علي العسقلاني: الإصابة في تمييز الصحابة، دار الكتب العلمية، بيروت، 1853م ، 6/ 263 – 264؛ ابن قتيبة، أبو محمد عبد الله بن عبد المجيد الدينوري: الشعر والشعراء، تحقيق وشرح أحمد محمد شاكر، دار المعارف، القاهرة، 1/329 – 333؛ وانظر: وانظر الدكتور عبده بدوي: الشعراء السود وخصائصهم في الشعر العربي، الهيئة المصرية العامة للكتاب، ط/1، عام 1988م، القاهرة ، ص 101.

[4] – ابن الجوزي، أبو الفرج عبد الرحمن بن علي بن محمد الجوزي ( 597هـ): الضعفاء والمتروكين ، تحقيق عبد الله القاضي ، دار الكتب العلمية، بيروت، ط/2، 1406هـ، 2/ 52 ظ 53؛ وانظر السمعاني: الأنساب، 2/ 389-390.

Wednesday, 27 July 2022

 

Xarumaha aqoonta Soomaliyeed ee Qurbaha

(woqooyiga Yurub iyo Boqortooyada Ingiriiska) 


Xarunta U Hiili Aqoonta

Ururka ama Xarunta u Hiili Aqoonta waxaa dadaal badan ku bixiyey dhaliyaro Soomaaliyeed

oo ay hormuud u tahay marwa Ifraax Yuusuf Ciyow oo waqti badan galisey sidii ay ugu

guulaysan lahaayeen in xaruntaan ay istaagto dabadeedan ay ka qeyb qaadato horumarka

dhaqanka iyo afka Soomaaliyeed, isla markaana ay xaruntu u noqoto darbi weyn oo difaac u

noqda himilada iyo horumarka dhallinta  Soomaaliyeed ee qurbaha ku nool,  gaar ahaan

dalka Norway.

Runtii layaab ma leh in Ifraah Ciyow muddo badan ayey ku mashquulsaneed sidii ay

Soomaalida Norway ku nool ay u siin lahayd  fursad ay ku akhriyaan buugaag afkooda

ku qoran iyo inay ka caawiyaan ardayda Soomaaliyeed caqabadaha wax akhriska iyo

qoraalkaba. Sidaa darteed Ifraax waxay aasaastey xarun ama shirkad ay ugu magac

dartey " U Hiili Aqoonta ", shirkadaa oo daabacda buugaagta iyo qoraalada kaleba.

Xarunta u U Hiili Aqoonta waxaa uu saldhigeedu yahay dalka Norway. Ifraax marar badan

waxay sheegtey in ay diyaar u tahay in dadka Soomaaliyeed ee doonaya iney wax

daabacaan gaar ahaan dhalinyarada iney garab istaagi doonto sidii ay qoraaladooda uga

miro keeni lahaayeen.


Ururka waddaniga Soomaaliyeed

Kuma koobna dadaalada ay Ifraax Yuusuf Ciyow  ku bixisey sidii ay gacan weyn uga geysan laheed horumarka afka hooyo iyo dhaqankeena suuban, waxayna Ifraax ka mid ahayd dhalinyaro Soomaaliyeed oo dhidibada u taagay urur loogu magac daray ururka ” wadaniga Soomaaliyeed ”, xarunta ururka waxaa uu ahaa magaalda Hordland ee dalka Norway, waxaase xusid  midan in aasaask ururka lagu beegey 15 ka bisha may, Ifraax Ciyow oo ka  hadashey sababaha loo aasaasay ururka isla markaana loogu beegey aasaaska taariikhdaa waxay cadeesay in ujeedadu ahayd inaan qaadano hanaankii wadaninimo ay lahaayeen dhalinyaradii ururka SYL, iyo inaan  dhalinyarada Soomaaliyeed xusuusino halgankii waddaninimo ay soo mareen dhalinyaradii SYL, oo natiijadeedu ay noqotay inaan noqono waddan xor ah.

Ifraax waxay kaloo sharaxaad ka bixisay qiimaha ay wadaninmada ay leedahay iyo in ay Soomaalida muujiyaan waddaninimo, waxayna tusaale ahaan u soo qaadatay xisbigii dhalinyarada ahaa ee SYL sida ay waddaninimada daacad uga ahayd. Ifraax Yuusf Ciyow waxay ururkaa ka ahayd madaxa Arimaha Bulshada.

Ururka waxaa uu ku guuleystey wacyi galinta dhalinyarada iyo abaabulka maalmaha xuriyada, dhalinyarada iyo ciidaha diinteena Islaamka.

Mar ay ka hadleesey xafladda 15-ka May ee Soomaalida deggan dalka Norway ayaa waxay dhallinyarada ku boorisey sidii ay ugu wada shaqeyn lahaayeen isku tiirsanaanta dhallinta Soomaaliyeed iyo iney ku dadaalaan sidii ay diintooda, dhaqankooda iyo afkooda ugu dadaali lahaayeen horumarkiisa, isla markaana waxay dib u jeleecday dadaaladii dhallinyaradii Soomaaleed ee aasaastey ururkii SYL iyo guulihii ay u soo hoyeen ummadda Soomaaliyeed.

 Hormoodka arimaha haweenka iyo qowska Soomaaliyeed

 


Ifraax Ciyow waxay ka mid tahay dadka u dhaqdhaqaaqa in ” codka haweenka kor noqdo ” iyo qowsaska soo galootiga gaar ahaan Soomaalida ee dalka Norway ay noqdaan kuwa adag oo isku tiirsan si ay uga hortagaan in dhabaatooyinka ku yimaada caruurta iyo dhalinyarada ku korey wadamada reer galbeedka. Talooyinkaa ay soo jeediso waxay la wadaagtaa warbaahinta gaar ahaan wargeysyada dalka Norway iyo barta ay ku leedahay facebook ga iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxay ku soo gudbisey qoraaladeeda iyo doodaha bulshada ee fagaarayaasha ay ku yeeshaad bulshada Soomaaliyeed ee qurbaha ku nool.

Buugaagta Ifraax Ciyow

Dhigaalada Ifraax Ciyow billowgoodii waxaa uu ahaa sanadkii 2007 dii oo ay isku dayday iney qoraalo ka soo saarto waxyaabihii ka socday warbaahinada bulshadu adeegsadaan qaarkood sida Baaltooga (Paltalk), qoraalkeedana waxay ugu magac dartey ” Paltalk Waa Mucjiso ” .

Intaa kuma joogsanin qoraalada Ifraax ee waxay hadana soo saartey qoraal dareen xanbaarsan oo iftiiminayey dhacdooyinkii siyaasadeed ee ka socday dalka Soomaaliya gaar ahaan magaalo madaxda dalka Muqdisho , qoraalkaana waxaa uu xanbaarsanaa cinwaanka ah ” Murugada adduunyada Muqdishaa u Macallin ah”.

Ifraax waxay ku guuleesatey inay qorto dhowr buug oo dhammaantoodu uga hadleyso daruufaha ku wareegsan bulshada Soomaaliyeed ee qurbaha ku nool.

Buugaagtaa waxaa ka mid ah:

-         Ila ooy


Waa buug sheeko dhanka jaceylka u janjeero oo ku saabsan qows ka guuraya London oo u noqonaya dalkii Soomaaliya gaar ahaan magaalada Muqdisho. Sheekada buugga waxay ku saabsan tahay gabar Soomaaliyeed oo lagu soo koobay magaceeda Fartuun. Buuggaan ayaa u qoran qaab sheeko ah. Gabadhaan iyo qoyskeeda waxay go’aansadeen inay ku noqdaan dhulkoodii hooyo si ay ugu qeyb qaataan dib u dhiska dalka. Nasiib daro, waxay la kulmeen xaalad aysan filanaynin kuwaasoo salka ku haayo darxumo, qiyaano, iyo waliba waxwalba oo kadhaca dal iyo dad bur-buray. Buugaan waxaa uu soo baxay sanadkii 2017 kii.

 

  Ifraax, Abtidoon,  Amino, Nina Kalkodh iyo Maxamed Xuseen

 Taxanihii sheeko sheeko


Waa buug caruureed iyo sheekooyin kale oo badan. Buugga waxaa ku qoran oo ay dooratey Ifraax seddex sheeko caruureed oo loogu talo galay in caruurta lagu maaweeliyo, sida sheekada ” Gabar iyo Libaax”. Waxaana qoraaladeeda ka mid ah sheekadii " Paltalk" iyo " Noloshu waa jaceyl. Jaceylkuna waa nolol" iyo sheekooyin kale oo tixana ka ahaan jiray mareegyada kala duwan ee af-Soomaaliga ku soo baxa. Buugga waxaa uu soo baxay dhammaadkii sanadkii 2017 kii.

-         Magac iyo muuqaal


Waa buug isugu jira qoraalo iyo sawiro loogu talo galey caruurta Soomaaliyeed iney afkooda ku bartaan , isla markaana ay si maweelo ah u midabeeyaan sawirada ku qoran, taa oo wax ka tari karta barashada afkooda hooyo isla markaana kor u qaadi karta garaadkooda aqooneed.

  

                       Ifrah Ciyow

Ifraax Yuusuf Ciyow waa qoraa, kalkaaliso, hooyo u dhaqdhaqaaqda horumarka qowska iyo haweenka Soomaaliyeed ee qurbaha. Aqoonyahay leh khibrad dhaqameed ku aadan kala duwanaanshaha.

 

Friday, 15 July 2022

 

Xarumaha aqoonta Soomaliyeed ee Qurbaha

(woqooyiga Yurub iyo Boqortooyada Ingiriiska) 


Ururka Ilmo  

Ilmo waa urur madax banaan oo daneeya horumarka caruurta Soomaaliyeed ee qurbaha ku dhaqan. Ilmo waxaa uu daneeyaa aalaaba akhlaaqda suuban iyo afka hooyo in lagu abaabiyo caruurteena, sidaa darteed waxaa ay hogaanka Ilmo horseedeen mashaariic lagu hormarinayo himilada ay leeyihiin bahda horseedda Ilmo.

         

                    Faadumo Muuse Ibraahin                                    Maxamed Tahir saylaci


Hay`adda Ilmo waxaa aasaasay lamaanaha aqoonyahanka ee Marwo Faadumo Muuse Ibraahin iyo saygeeda ustaad Maxmed Tahir Yuusuf (Saylaci) oo degen magaalada London ee dalka boqortooyada Ingiriiska.

Faadumo waa hooyo, macallin, qoraa iyo xeel dheere dhanka tarbiyadda caruurta. Faadumo waxaa dhalay shiikh Muuse oo ka mid ah odayaasha hormoodka reerkooda, hooyadeedna waa marwo Luula Xuseen Daheeye oo reer Samaroon ah, kuna dhalatey degmada Waajid ee gobolka Bokool, taa oo Marma Luula kor u qaaday aqoonteeda ku aadan afka Soomaaliga iyo lahjadihiisa oo ay wehliso barashada dhaqanka bulshooyinka ku nool degaanada koofureed ee dalka Soomaaliya.

Maxamed Tayir Yuusuf waxaa uu ku dhashay magaala madaxda dalka Sacuudiga ee Riyaad, waxaana dhashay Marwa Madiina Cumar oo ka soo jeeda bahweynta Samaroon, waxaa xusid mudan in reerka oo dhan ay ka faa`iideysteed dhaqanka iyo afka Carabiga maada ay in muddo ah ku noolaayeen dalka Sacuudi Carabiya oo ay ku yaalaan magaalooyinka barakeysan ee Makka iyo Madiina.

Hogaanga Ilmo waxay mar walba isku dayaan inay dhisaan darbi adag oo difaac u ah dhallaanka Soomaaliyeed iyagoo adeegsanaya buugaag iyo agab kale oo kor u qaadaya aqoonta ay caruurtu u leeyihiin dhaqanka iyo afka Soomaaliyeed, sidoo kale waxay caruurta ku abaabiyaan qiimaha taariikhdooda iyo jiritaankooda inuu ku xiran yahay hadba sida ay xoogga u saaraan aqoonta ay u leeyihiin dhankooda iyo afkooda hooyo.

Ilmo waxay abaabushaa oo qabataa kulumo cilmiyeed ay ku marti qaadaan waalidiinta Soomaaliyeed iyago oo la kulmaya howlwadeeno aqoon durugsan u leh barbaarinta caruurta iyo koritaankooda, mararka qaarkoodna waxay madasha ku marti qaadaan aqoonyahano ku xeeldheer cudurada maskaxda iyo wixii la xiriira oo dhibaato ah oo hakin karana waxbarashada caruurta.

Ilmo waxay ku dadaaleen sidii loo buuxin lahaa kaalinta banaan ee buugaagta caruurta oo ku qoran afkeena hooyo, inkastoo ay jirtey buugaag dhowr ah oo caruurta quseysa oo ay qoreen qorayaal Soomaaliyeed iyo kuwo la soo tarmujeyba ama laga soo rogey afaf kale, hadana ururka Ilmo waxaa uu wada shaqeyn la leeyahay ururada iyo hay`adaha Soomaaliyeed oo kale oo ay ka wada shaqeeyaan sidii door fiican looga qaadan lahaa qorista iyo daabacaadda buugaag tayo leh, waxaana jira in mashruuca Ilmo aqoon ay wada shaqeyn ka yeesheen Hay`adda Hiil Press oo ah hay`add buugaagta daabacda, isla markaana qeybisa. Waxaa xusid mudan in labada shirkadood ay yoolkoodu yihiin in la qoro lana daabaco buugaag, dabadeedna la faafiyo buugaag tayo leh, lana fududeeyo sida loo heli lahaa buugaag tayaysan, bulshadana qiimo u leh. Ilmo buugaag caruurta quseeya ayay daabaceen oo af Soomaali ku qoran, qaarkoodna waxay ku qoran yihiin labada luqadood ee Soomaaliga iyo Ingiriiska si ay u fududaato fahamka ay caruurtu si fududu u fahmi karaan.

Ka dib markii ay bahda Ilmo arkeen in buugaagta sheekooyinka caruurta ee ku qoran afkeena ay badanaa ay yihiin kuwo xanbaarsan sheekooyin reer guuraa ah ayey door bideen iney buugaagta Ilmo ay soo saarto ay noqdaan kuwo la jaan qaada nuxur ahaan iyo af ahaanba waqtiga iyo goobta aanu joogno oo ka duwan kuwii hore, waayo waxaa lama huraan ah inaanu fiiro gaar ah ku eegno sida aan ula hadalno ubadkeena si uusan uga leexan wacyiga casriga iyo dunida maanta ay caruurteena ku nool yihiin.

Mashaariicda hay`adda Ilmo kama marna mid diiradda lagu saarayo sidii loo caawin lahaa qorayaasha dhalinyarada u badan ee ku cusub qorista iyo buug soo saaridda, iyaga oo ku hagaya habka ugu fiican uguna fudud oo ay ku soo saari lahaayeen aqoonta ku duugan, isla markaana ay u tusi lahaayeen hababka iyo siraha ku duugan howlaha daabacaadda.

Bahda Ilmo

Bahda ILMO iyaga oo og baahida ay ubadka qurubuhu u qabaan barashada dhaqanka iyo afkooda hooyo, waxay ay diyaar u yihiin in ay dhammaan ubadka Soomaaliyeed helaan hab kasta oo ay ku baran karaan dhaqanka, Suugaanta iyo waliba sheeko xariirooyinka ku qoran afkii hooyo, iyo waliba akhris ku ababinta ubadka Soomaaliyeed.

Waxaanu soo tilmaamney in hormoodka ururka Ilmo uu yahay lammaanaha aqoonyahanka ah ee Faadumo M. Ibraahin iyo Maxamed Tahir sida hufan ay ugu dhabar adeegeen hirgelinta iyo kobcinta arrimaha la xiriira caruurta iyo barbaarintooda. Waxaase xusid mudan iney jiraan dhalinyaro kale oo la wadaagay dadaalkaa iyo hiiladaa loo hiilinayo caruurta Soomaaliyeed oo la oran karo haddii ayna garab istaagin dhalintaa mashaariicda Ilmo ineyna hirgeli lahayn, taa oo aanu ula jeedno in bahda Ilmo ay ballaaran tahay isla markaana ay og yihiin dadaalada ay bixiyeen Filsan Daahir iyo Cabdullaahi Raage (Sayidka) oo ku soo biiriyey aqoon iyo waxtar nuxur leh mashaariicda Ilmo.

Filsan Dahir waa dadka ilaahay hibooyinka gaarka ah ku mannaystay, waa Farshaxamiiste, Nashqadeeye (Designer) aad la tacajubayso shaqooyinkeeda.

Filsan waxa ay ku nooshahay magaalada Riyaad ee dalka Sucuudi Carabiya. Waxay waxbarashada heerka koowaad ku qaadatay Dalka Suudaan oo ay baratay culuumta xisaabaadka (Finance). Filsan waxa ay ku shaqaysaa qaabaynta iyo naqshadaynta ganacsiyada iwm (Branding), shaqadaas oo ah mid ilaahay Hibo u siiyay.

Mudooyinkii hore waxaa Ilmo aad ula shaqeeyey oo taageero siiyey  Khaalid Saciid oo ka mid ahaa tafatirayaasha Buugta Ilmo ay soo saarto. Khaalid waa qoraa da'a yar oo ku dhaqan magaaladda Hargeysa, waxaa uu bartay culuumta Sayniska oo uu ka qallinjabiyay Jaamacadda Hargeysa. Khaalid waxa uu isku hawlaa inuu wax ka qoro arrimaha bulshada, waxaana uu leeyahay maqaallo tiro badan oo lagu daabacay Wargeysyo, Majallado, iyo in badan oo ka mid ah Deggelada afka soomaaliga wax ku qora. Sannadkii 2016 kii waxa uu ka mid ahaa dhalintii ku guuleysatay abaalmarintii Sanaa Theathre Awards, taana waxaa uu ku mutaystay turjumaddii uu la sameeyay "Majalada Africa" oo fadhigeedu yahay dalka Kenya. Turjumudii ugu ballaadhnayd abid taariikhda Afrikaanka halkaas oo hal qoraal oo ku qornaa afka Sawaaxiliga ay u turjumeen in ka badan 33 luqadood oo Afrika iyo caalamkaba lagaga hadlo oo Afkeenna hooyo ee soomaaligu ku jiro.

Taxanaha Hiil Buug Carruureed

Ururka Ilmo waxay tiigsadeen himilo ku aadan barnaamij ay ugu magac dareen « Taxanaha hiil buug caruureed», sidaa darteed waxay ku guuleysteen soo saaridda aqab iyo buugaag kale duwan, kuwaa oo loogu talo galay caruurta Soomaaliyeed, buugaagta la daabacay ilaa iyo waqtiga la joogo waa ay tiro badan yihiin, waxaana ka mid ah:

Hooyo iyo Aabbo

Waa buugii ugu horeeyey oo ay soo saaraan bahda ururka Ilmo.



Quruxda iyo Caawimaad khaas ah

 

 Cadhada iyo Cabsida

 

 Daroogada iyo Hurdada

 

Midabkayga iyo Ilkahayga

 

Nadaafadda iyo Asxaabta

 

Akhlaaqda iyo Ixtiraamka


Farxadda Ciidda

Ururka Ilmo howlaha uu qabto oo kale waxaa ka mid ah in uu la wadaago farxadda iyo rayreenta qoosaska Soomaaliyeed ee ku dhaqan qurbaha gaar ahaan magaalada London iyo hareeraheeda damaashaadka ciidda ay dadyowga muslimiinta u dabaaldegaan sida ciidda Fidriga iyo ciidda Al adxaa.

Runtii dadaalada Ilmo kuma koobno oo kaliya iney qaban qaabiyaan barnaamijyo farxad leh, ee waxaa kale oo ay la wadaaaan dadweynaha iney soo saareen buug ka hadlaya ciidda iyo farxadeeda oo leh sawiro qurxoon, waxaana soo baxay buug loogu magac daray ” Buugga Ciidda”.


Buugga Ciidda waa Buug loogu talo galay carruurta Soomaaliyeed, oo lagu barayo dhaqankeenna iyo waliba Ciiddu halka ay inaga joogto Soomaali ahaan. Waa buug ka kooban sawiro muujinaya dhacdooyinka caadiga ah ee ilmaha soomaaliyeed la kulmo maalinta Ciidda iyo damaashaadkeeda, waa buug u sahlaya in ilmuhu wax ka bartaan sidoo kalena ku madadaashaan. Qaybta danbe ee buugga waxaa loogu talo galay in sawiradii buugga ku jiray uu dib ilmuhu u rinjiyeeyo ama u nashqadeeyo.

Buugaagta Ilmo soo saartey waxaa kale oo ka mid ah:

Ayeeyo iyo Awoowe

Nadaafadda iyo Asxaabta

Boogaagtaas dhammaantoodna waxaa qortey qoraa Faadumo Muuse Ibraahin, waxaana daabacday madbacadda Hiil Press.

Anshaxa cuntada iyo cabitaanka

Ururka Ilmo ujeedkiisa ma aha oo kaliya in caruurtu afkooda hooyo ay bartaan ama ay wax ku aqriyaan, ee waxaa kale oo ay Ilmo ku dadaashaa sidii caruurta loogu soo bandhigi lahaa waxyaalaha ka caawinaya inay bartaan ama aqristaan anshax iyo aadaabta loo baahan yahay iyo in ay caruurta bartaan dabadeedna ay sameeyaan markay wax cunayaan ama ay cabayaan, anshaxaana waa mid ku tiirsan dhaqanka diinteena Islaamku inagu boorisay.

Habdhaqanka suuban ee ilmuhu la yimaado xilliga cuntada waxa uu muujinayaa tarbiyaddiisa wanaagsan, ixtiraamka dadka kale, iyo qadarinta nimcada cuntada iyo cabintaanka, taasoo uu ilmuhu ku kasbanayo ajar iyo xasanaad, maadaama uu dhaqangeliyey anshaxii suubanaa ee nabigeenna nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaatee.

 


Ugu danbayntii marka la eego qoraalada Ilmo oo ay ugu talo gashay caruurta waxaa ku soo jiidanaya iney adeegsadeen sawiro aad u qorxoon oo qeyb weyn ka qaadanaya fahamka dhigaalada, maxaa yeelay sawiradu door weyn ayey ka qaataan in aqristuhu si fudud u fahmo fariinta qoraaga iyo ujeedada loogu talo galey in qoraalku uu saameyn xoogan u yeesho aqristaha. Caruurta aad ayuu u soo jitaa qoraalada ku lammaanan sawiro qurxoon, waana midda ay ku guuleysteen bahda Ilmo in ay soo saareen taxane hiil buug carruureed oo dhowr ah.